Zgodnie z planami Ministerstwa Edukacji Narodowej od kwietnia 2026 roku w polskich szkołach ma pojawić się tzw. ocena funkcjonalna. Celem jej wdrożenia jest skierowanie uwagi na to, jak uczniowie radzą sobie w codziennym życiu, a nie jedynie sprawdzanie wiedzy teoretycznej z konkretnych przedmiotów. Wstępnie terminem wprowadzenia tej modyfikacji miał być początek roku szkolnego 2025/2026, jednak zdecydowano o zmianie, by szkoły miały więcej czasu na przygotowania się do tego m.in. poprzez szkolenia i opracowanie odpowiednich narzędzi (np. kwestionariusze, arkusze obserwacji).
Efektywne rozwiązanie z myślą o uczniach
Ocena funkcjonalna ma stanowić ogromne udogodnienie dla wszystkich uczniów, a zwłaszcza tych ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Co istotne, nie będzie odgrywać roli zamiennika w obecnym systemie oceniania ani decydować o promocji do następnej klasy. Przypisuje się jej zadanie polegające na wskazywaniu, jakie są mocne strony dziecka, którym umiejętnościom należy poświęcić więcej uwagi oraz gdzie leży źródło ewentualnych trudności. Przy zastosowaniu oceny funkcjonalnej pedagodzy będą w stanie precyzyjniej dopasować konkretne obszary programu nauczania do predyspozycji ucznia, również gdy nie ma orzeczenia lub opinii. Nie jest ona przypisana do żadnego konkretnego etapu edukacji, co oznacza, że może być stosowana zarówno w przedszkolu, jak i szkole podstawowej i ponadpodstawowej. Ponadto korzystanie z tego narzędzia nie będzie obligatoryjne. Nauczyciele będą mogli z niego skorzystać, gdy uznają to za konieczne i uzasadnione, celem zaplanowania odpowiedniego rodzaju wsparcia.
Skuteczna forma wsparcia w procesie edukacji
Za pośrednictwem oceny funkcjonalnej Ministerstwo Edukacji chce rozprawić się z mylnym przeświadczeniem, że dodatkowej pomocy i uwagi mogą oczekiwać jedynie uczniowie legitymujący się orzeczeniem o niepełnosprawności lub opinią o potrzebie wspomagania. Rozwiązanie to ma uwzględniać czynniki, takie jak komunikacja, samodzielność, funkcjonowanie w grupie oraz talenty dziecka. Dzięki temu wszyscy uczniowie będą mogli liczyć na spersonalizowane i sprawiedliwe wsparcie w procesie edukacji i rozwoju.
Nowoczesne formy oceniania w różnych krajach
Szwecja, Finlandia, Holandia, Włochy czy Kanada to przykłady krajów, w których stosuje się rozwiązania podobne do oceny funkcjonalnej. Nauczyciele obserwują tam, jak uczniowie radzą sobie w codziennych sytuacjach szkolnych, a nie tylko sprawdzają ich wiedzę. Często korzystają przy tym z Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania (ICF). Pomaga ona w dokonaniu analizy tego, jak dziecko radzi sobie w nauce, odnajduje się w interakcjach z rówieśnikami i w codziennych obowiązkach. Ogromną zaletą tego typu ocen jest duża skuteczność w zakresie wykrywania obszarów wymagających wsparcia, np. trudności w komunikacji, samodzielności czy pracy w grupie.