Centra handlowe to miejsca chętnie odwiedzane przez osoby z różnego rodzaju niepełnosprawnościami (OzN). Dostępność tych obiektów oceniana jest przez większość z nich jako raczej dobra. Z roku na rok pojawia się coraz więcej udogodnień, które mają ułatwić dostęp i poruszanie się po centrach osobom z ograniczoną mobilnością (np. miejsca parkingowe przy wejściu, windy), niewidomym (oznaczenia w alfabecie Braille’a), niesłyszącym (pętle indukcyjne) czy wrażliwym sensorycznie (tzw. godziny ciszy). Inne kwestie, jak choćby możliwość wypożyczenia specjalistycznego sprzętu czy otrzymania informacji na miejscu, nadal wymagają usprawnień.
Jak zapewnić dostępność obiektów handlowo-usługowych? Które rozwiązania są wyjątkowo przydatne z punktu widzenia samych osób z niepełnosprawnościami?
Co zrobić, aby centra handlowe były przyjazne OzN?
Szczegółowych wskazówek dotyczących dostępności tego typu obiektów dla osób ze specjalnymi potrzebami dostarcza wydana w 2020 roku przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) publikacja zatytułowana „Dostępność w polskich centrach handlowych”. Opracowanie to, będące zbiorem wiedzy i rekomendacji dla projektantów i zarządców, powstało we współpracy z Polską Radą Centrów Handlowych oraz Fundacją Integracja. Poniżej omawiamy najistotniejsze wytyczne.
Dojazd i parkowanie
- Miejsca parkingowe powinny być wyznaczone blisko wejść do budynku i posiadać odpowiednie wymiary: minimum 360 cm szerokości i 500 cm długości.
- Zaleca się wydzielenie miejsc dla osób niepełnosprawnych umożliwiających zaparkowanie większego pojazdu, na przykład auta typu minivan.
- Parkomaty i przyciski do pobierania biletów powinny być umieszczone na wysokości dostępnej dla osób na wózkach. Dobrą praktyką jest umożliwienie płatności przez aplikację mobilną lub kartą przy wyjeździe, bez konieczności wysiadania z auta.
Otoczenie budynku
- Centrum powinno zapewniać wygodne dojścia do przystanków komunikacji miejskiej oraz czytelne informacje o rozkładach jazdy i lokalizacji wejść na swojej stronie internetowej.
- Ciągi piesze powinny być równe, o czytelnym układzie (najlepiej krzyżujące się pod kątem prostym), co ułatwia orientację osobom z dysfunkcją wzroku.
Wejścia
- Wejścia muszą być pozbawione progów i stopni.
- Warto stosować rozwiązania pomagające w znalezieniu wejścia, np. kontrastową kolorystykę, wyraźne oznakowanie lub sygnały dźwiękowe.
Dostęp do sklepów, punktów usługowych i rekreacyjnych
- Do wszystkich poziomów, w tym stref fitness czy rozrywki, musi prowadzić winda lub rampa. Windy powinny posiadać komunikaty głosowe oraz przyciski z oznaczeniami w alfabecie Braille’a lub wypukłymi znakami.
- Szerokość przejść wewnątrz obiektu i sklepów powinna umożliwiać swobodne manewrowanie wózkiem inwalidzkim lub dziecięcym.
Toalety i przebieralnie
- Toalety muszą być w pełni dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych (odpowiednia przestrzeń manewrowa, poręcze, wysokość urządzeń).
- Dobrą praktyką jest tworzenie miejsc, gdzie dorosła osoba z niepełnosprawnością może zostać przebrana w godnych warunkach (np. przewijaki dla dorosłych). Przebieralnie powinny być wyraźnie oznakowane na mapach obiektu, posiadać spokojne oświetlenie i być wolne od głośnej muzyki.
Recepcje i punkty informacyjne
- Punkty te są kluczowe dla osób potrzebujących wsparcia. Powinny mieć lady o obniżonej wysokości, umożliwiające obsługę osoby na wózku.
- Warto zapewnić w tych punktach pętle indukcyjne dla osób słabosłyszących lub możliwość połączenia z tłumaczem języka migowego online.
Informacja
- Informacje powinny być czytelne, o wysokim kontraście liter względem tła. Należy stosować proste czcionki bezszeryfowe.
- Zaleca się używanie powszechnie znanych symboli graficznych, które są łatwiejsze do zrozumienia dla dzieci, obcokrajowców i osób z niepełnosprawnością intelektualną.
Procedury i wsparcie personelu
- Personel powinien być przeszkolony w zakresie obsługi klientów o różnych potrzebach, w tym z niepełnosprawnościami sensorycznymi czy intelektualnymi.
- Ważne jest wprowadzenie procedur asysty (np. pomoc w zakupach) oraz udostępnienie możliwości wypożyczenia wózka inwalidzkiego na terenie centrum.
- Procedury ewakuacyjne muszą uwzględniać osoby o ograniczonej mobilności (np. bezpieczne strefy oczekiwania).
Dostępność cyfrowa
- Strona internetowa powinna być zgodna ze standardami dostępności (np. WCAG), co pozwala na korzystanie z niej osobom niewidomym i niedowidzącym za pomocą czytników ekranu.
- Na stronie powinny znaleźć się szczegółowe dane o dostępności obiektu, lokalizacji miejsc parkingowych i wejść, aby umożliwić klientowi zaplanowanie wizyty.
Jakie udogodnienia rzeczywiście są istotne dla OzN?
Na potrzeby omawianej publikacji MFiPR przeprowadziło badanie na grupie klientów centrów handlowych, będących osobami ze szczególnymi potrzebami. Rozwiązania o największym znaczeniu z punktu widzenia uczestników badania (bez względu na rodzaj niepełnosprawności) obejmują:
- windy – wskazane przez niemal 60 proc. badanych,
- szerokie przejścia i korytarze (ponad 40 proc. głosów),
- schody ruchome i pochylnie – istotne dla około 40 proc. respondentów,
- wejście z drzwiami automatycznymi (mniej niż 40 proc. ankietowanych),
- przystosowane toalety, z wynikiem zbliżonym do poprzedniego punktu,
- miejsca parkingowe oznaczone niebieską kopertą, wskazane przez około jedną trzecią respondentów.
Które rozwiązania proceduralne faktycznie robią różnicę?
Osoby z niepełnosprawnościami, będące uczestnikami badania koordynowanego przez MFiPR, najbardziej doceniają możliwość uzyskania informacji od pracownika centrum handlowego – to udogodnienie wskazało około dwóch trzecich respondentów. Jedna trzecia badanych zwróciła szczególną uwagę na możliwość podania posiłku do stolika. Nieco mniej niż 30 proc. wskazań padło na asystę pracownika. Niemal jedna czwarta ankietowanych doceniła możliwość wejścia do galerii z psem asystującym. Na dalszych miejscach znalazły się możliwość wypożyczenia wózka inwalidzkiego oraz możliwość naładowania wózka elektrycznego.
Przykłady dostępnych centrów
Wejścia do galerii handlowych zarządzanych przez Greenman Poland zostały zaprojektowane z uwzględnieniem potrzeb osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, a w ich pobliżu znajdują się miejsca parkingowe oznaczone niebieską kopertą. Wewnątrz dostępne są toalety przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. We wszystkich centrach wprowadzono godziny ciszy, umożliwiające dokonanie zakupów lub skorzystanie z usług osobom wrażliwym sensorycznie. Klienci mają również możliwość wypożyczenia specjalistycznego sprzętu.
Na tym jednak nie poprzestano. Zarządca postanowił sprawdzić, na ile wprowadzone rozwiązania odpowiadają potrzebom osób z różnego rodzaju dysfunkcjami zdrowotnymi. W tym celu zlecił przeprowadzenie specjalistycznego audytu. Wynikiem kilkudniowej wizyty podopiecznych Fundacji „Daj Szansę” w centrum Nowe Bielawy w Toruniu było zalecenie montażu specjalnych podwieszanych tablic kierunkowych, ułatwiających poruszanie się po obiekcie. Greenman Poland natychmiast przystąpiło do ich realizacji. W centrach Nowe Czyżyny w Krakowie, Nowa Górna w Łodzi oraz Nowe Bielawy w Toruniu pojawiły się podwieszane tabliczki z oznaczeniami w alfabecie Braille’a.